10 اوت ۲۰۲۶ ـ یکی از ویژگیهای بارز دیابت نوع ۲، از دست رفتن تدریجی توده سلولهای بتا است؛ همان سلولهایی در پانکراس (لوزالمعده) که مسئول تولید و آزادسازی انسولین هستند. پاسخ به استرس شبکه آندوپلاسمی (ER)، یک مسیر سلولی که هموستاز (تعادل) پروتئینها را حفظ میکند، نقش حیاتی در عملکرد و بقای سلولهای بتا ایفا میکند و پروتئین ATF6α یکی از تنظیمکنندههای اصلی این پاسخ استرسی محسوب میشود.
با این حال، اهمیت سیگنالدهی ATF6αدر تنظیم سازگارانه تودۀ سلولهای بتا با استرس، همچنان نامشخص مانده بود و همین موضوع باعث شد تیمی از پژوهشگران در دانشگاه کیوتو به بررسی این مسئله بپردازند.
دکتر دایسوکه اوتانی، نویسنده اول مقاله، میگوید: «دادههای قبلی ما از توالییابی RNAتکسلولی نشان میداد که در طول تکثیر سازگارانه سلولهای بتا، سطح ATF6αبهطور گذرا افزایش مییابد؛ همین موضوع باعث شد به نقش بالقوه آن علاقهمند شویم.»
این تیم، موشهایی را تولید کردند که بهطور اختصاصی در سلولهای بتا فاقد پروتئین ATF6αبودند. آنها توده سلولهای بتا، میزان تکثیر و آپوپتوز (مرگ برنامهریزیشده سلولی) را در این موشها تحت شرایط استرس مزمن، از جمله رژیم غذایی پرچرب و دوران بارداری، مورد ارزیابی قرار دادند.
تیم پژوهشی همچنین آزمایشهای تکمیلی آزمایشگاهی (in vitro) را روی ردههای سلولی بتا تحت استرس مزمن انجام داد و از توالییابی RNAتکسلولی در مدل رژیم پرچرب استفاده کرد. این مقاله در مجله Diabetesمنتشر شده است.
نتایج نشان داد که فقدان ATF6αبهطور مداوم باعث کاهش تکثیر سلولهای بتا و افزایش مرگ (آپوپتوز) آنها میشود. این امر در مدلهای زنده (in vivo) و آزمایشگاهی (in vitro)، منجر به اختلال در گسترش توده سلولهای بتا تحت استرسهای مداوم شد. این یافتهها نشان میدهد که ATF6αنقش مهمی در فراهم کردن امکان بقا و تکثیر سلولهای بتا در شرایط استرس پایدار ایفا میکند و این پروتئین را بهعنوان یک تنظیمکننده مرکزی در گسترش سازگارانه توده سلولهای بتا معرفی میکند.
دکتر اوتانی، گفت: «ما بهطور ویژه از این یافته شگفتزده شدیم که سیگنالدهی ATF6α در دو مدل مختلف زنده، برای هر دو فرآیند بقا و تکثیر سلولهای بتا ضروری بود، در حالی که در شرایط فیزیولوژیک عادی، تأثیر بسیار ناچیزی داشت.»
این مطالعه دیدگاه جدیدی درباره چگونگی حمایت مسیرهای مرتبط با استرس شبکه آندوپلاسمی از انطباق سلولهای بتا پانکراس، از طریق هماهنگی بین بقا و تکثیر تحت استرس مزمن، ارائه میدهد.
تیم پژوهشی در مرحله بعد قصد دارد مسیرهای پاییندستی که توسط ATF6αتنظیم میشوند را بررسی کرده و پتانسیل هدف قرار دادن این مسیر را برای مداخلات درمانی ارزیابی کند. همچنین بررسی خواهد شد که آیا این یافتهها از مدلهای موشی در مدلهای سلول بتا انسانی نیز تکرار میشوند یا خیر.
دکتر تاکاکی موراکامی، نویسندۀ مسئول این مطالعه، میگوید: «یافتههای ما پتانسیل توسعه استراتژیهای درمانی جدید با هدف حفظ و بازسازی توده سلولهای بتا در دیابت را برجسته میکند. ما به روشن کردن این مکانیسم و پیشبرد تلاشها برای توسعه درمانهای نوآورانه با هدف نهایی دستیابی به درمان قطعی دیابت ادامه خواهیم داد.»
منبع:
https://medicalxpress.com/news/2026-05-beta-cells-pressure-key-stress.html